جواب « متى » و مجزوم به حذف نون و فعل مجهول است و « تلقى » فعل لازمى است كه عطف بر « تراحى » شده و « ندا » مفعول آن و جار و مجرور متعلق به « تلقى » است ، لازم به ذكر است كه مراد از « ابن هاشم » پيامبر عظيم الشأن صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است . معناى شعر : « هرزمان كه خوابانده شوى در كنار درب خانه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آسايش داده مىشوى و دست مىيابى از درجات عاليه آن پيامبر ، جود و بخشش را » . 4 - بعد از عامل جر : بايد دانست كه گاهى « ما » زائده غير كافه بعد از حروف جر قرار مىگيرد ، مانند قول عدّى بن رعلاء : « ربّما ضربة بسيف صقيل * بين بصرى و طعنه نجلاء » « 1 » شاهد : در الحاق « ما » زائده غير عوض به حرف جر « ربّ » است كه مانع از عمل آن نشده لذا « ضربة » مجرور است . و گاهى بعد از اسم مضاف واقع مىشود : مانند آيهء شريفهء : أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ فَلا عُدْوانَ عَلَيَّ ( القصص / 28 ) . و مانند قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم دربارهء ولى الأمر : « أيما امرى ولى من أمر المسلمين و لم يحطهم بما يحوط به نفسه لم يرح رائحة الجنّة » « 2 » شاهد : در الحاق « ما » غير عوض به « أيّ » مضاف به « الأجلين » در آيه و « إمرى » در حديث است . معناى حديث : « هركسى كه متولى امر مسلمين شود به امور مسلمين به آن مقدار كه اهتمام براى خودش دارد اهتمام نداشته باشد نمىبويد بوى بهشت را » . و زيدت قبل الخافض : و گاهى « ما » غير عوض قبل از حرف جر ، زائده واقع مىشود ، مانند « ما خلا زيد و ما عدا عمرو » هرچند كه اين نادر الاستعمال است . و تزاد بعد أداة الشرط : بايد دانست كه گاهى « ما » زائدهء غير عوضيه

--> ( 1 ) - ر . ك ، ترجمه و شرح مغني الأديب : 2 / 155 . ( 2 ) - كنز العمّال : 6 / ح 14654 .